Menu

Wat zijn waarden? Kort overzicht

· 3 min leestijd · OverzichtelijkBlog

Wat zijn waarden? Waarden zijn blijvende opvattingen over wat belangrijk is in het leven, zoals vrijheid, veiligheid of gelijkheid. Ze sturen je keuzes. De psycholoog Shalom Schwartz onderscheidt tien basiswaarden die in veel culturen terugkomen.

Dit overzicht geeft de kern: een definitie, het verschil met normen, de tien waarden en een korte oefening om je eigen top vijf te bepalen.

Wat zijn waarden in één zin?

Een waarde is een idee over wat de moeite waard is om na te streven. Waarden zijn algemeen en veranderen langzaam. Normen zijn de concrete regels die daaruit voortkomen. Waarden beantwoorden de vraag waarom, normen de vraag hoe.

De tien basiswaarden van Schwartz

Schwartz beschreef in 1992 tien basiswaarden, na onderzoek in veel landen. Ze liggen in een cirkel: waarden naast elkaar passen goed samen, waarden tegenover elkaar botsen.

WaardeGaat overVoorbeeld
Zelfsturingonafhankelijk denken en kiezenje eigen weg bepalen
Stimulatiespanning en afwisselingnieuwe dingen proberen
Hedonismeplezier en genieteneen goede maaltijd
Prestatiesucces volgens normeneen doel halen
Machtstatus en controleleiding nemen
Veiligheidstabiliteit en zekerheideen vast inkomen
Conformiteitje aanpassen aan regelsafspraken nakomen
Traditierespect voor gewoontenfeesten vieren
Welwillendheidzorg voor naastenhelpen
Universalismegelijkheid en natuurmilieu beschermen

De waarden zelfsturing en stimulatie staan tegenover traditie en conformiteit. Prestatie en macht staan tegenover welwillendheid en universalisme. Dat verklaart veel meningsverschillen.

Eerdere indeling van Rokeach

Eerder deelde Milton Rokeach in 1973 waarden in twee lijsten in: doelwaarden, zoals vrijheid en gelijkheid, en middelwaarden, zoals eerlijkheid en behulpzaamheid. Zijn lijst telde 36 waarden. De indeling wordt nog steeds gebruikt in loopbaan- en coachingsgesprekken.

Je eigen top vijf in drie minuten

  1. Neem de tien waarden uit de tabel.
  2. Streep er vijf weg die je het minst belangrijk vindt.
  3. Rangschik de overige vijf.
  4. Kijk of je dagelijkse keuzes erbij passen.

Wie bijvoorbeeld “veiligheid” bovenaan zet maar elke week op avontuur uit is, heeft misschien een verschil tussen wat hij zegt en doet. Dat is een goed gespreksonderwerp.

Waarden op het werk

Waarden spelen ook bij werkkeuzes. Wat vind je belangrijk in een baan: zekerheid, ontwikkeling, vrijheid, status? In salaris onderhandelen: 7 tips die echt werken en hybride werken: hoe maak je het echt productief zie je hoe verschillende waarden doorwerken in dagelijkse keuzes. Voor je CV helpt het om je waarden te kennen, zie CV in 2026.

Beperkingen van het model

Een model als dat van Schwartz is een hulpmiddel en geen waarheid. Het is onderzocht in veel landen, maar elke cultuur kleurt het anders in. Gebruik het als gespreksstarter en niet als test die vastlegt wie je bent.

Waarden herkennen in het nieuws en in gesprekken

Probeer eens bij een discussie te raden welke waarden botsen. Gaat een debat over privacy tegenover veiligheid, dan botst vrijheid met veiligheid. Gaat het over een nieuwe regel op school, dan kan conformiteit tegenover zelfsturing staan. Door de onderliggende waarde te benoemen, verschuift het gesprek van wie gelijk heeft naar wat jullie allebei belangrijk vinden.

Het is een eenvoudige vaardigheid die je kunt oefenen. Pak een krantenkop en vraag jezelf: welke twee waarden zitten hier tegenover elkaar? Na een paar keer zie je het patroon snel.

Wat zijn waarden?

Blijvende opvattingen over wat belangrijk is in het leven en die je keuzes sturen.

Wat is het verschil met normen?

Waarden zijn algemene ideeën, normen zijn concrete regels of verwachtingen die daaruit volgen.

Welke tien waarden onderscheidt Schwartz?

Zelfsturing, stimulatie, hedonisme, prestatie, macht, veiligheid, conformiteit, traditie, welwillendheid en universalisme.

Wat deed Rokeach?

Hij deelde in 1973 waarden in doelwaarden en middelwaarden, met in totaal 36 waarden.

Kan ik mijn waarden zelf bepalen?

Ja. Rangschik de tien waarden en kijk of je gedrag erbij past.

Lees ook

Maatschappelijke problemen op een rij

Maatschappelijke problemen op een rij: acht thema's in Nederland met oorzaak, gevolg en een voorbeeld van een aanpak. Een overzicht om te vergelijken.

Onder voorbehoud afkorting: overzicht

Onder voorbehoud afkorting: o.v.b., v.o.v. en ovb op een rij. Overzicht van betekenissen bij werk, huis kopen en agenda, met voorbeelden en valkuilen.